باورهای غلط درباره سرماخوردگی كودكان

در ادامه ی مطلب قبلی با عنوان" خودسرانه بچه ها را معالجه نکنید"، در این مطلب سایر باورهای غلط درباره سرماخوردگی کودکان را برای شما بیان می کنیم.

برای كاهش دردهای عضلانی چه‌ كار باید كرد؟

این دردها ممكن است با عفونت و درد گوش همراه باشد. تسكین این درد باید با استامینوفن صورت گیرد، ولی متأسفانه هنوز خیلی از والدین با دود سیگار سعی در كاهش درد گوش دارند در حالی كه این كار اصلا فایده ندارد. البته گرم كردن ناحیه دردناك كمی تسكین دهنده است، منتها دود سیگار به‌ویژه اگر كودك آلرژی داشته باشد، بیماری او را تشدید می‌كند.

كودكی كه سرما می‌خورد، مسلما اشتهایش كم است و همین مادر را نگران می‌كند. آیا درست است كه در این مواقع كودك را وادار به خوردن غذای بیشتری كنیم؟

خیر، در اینجا مادر باید تعداد دفعات غذا دادن را بیشتر كند، نه اینكه او را وادار به خوردن غذای بیشتری در یك وعده كند.

به توصیه‌های تغذیه‌ای در دوران سرماخوردگی هم اشاره می‌كنید؟

بسته به سن كودك باید توصیه‌های تغذیه‌ای را رعایت كرد. اگر كودك شیر‌خوار بود، باید فواصل شیر‌دهی كمتر شود. از مایعات زیاد استفاده شود. محدودیت غذایی راهم برای كودك ایجاد نكنیم البته اگر آلرژی در كار نبود، چون كودك در این دوره كم‌اشتها است و با محدودیت غذایی ممكن است زیاد وزن از دست بدهد.

مسئله دیگری كه باعث وحشت مادران می‌شود، تب كودك است و مادر فكر می‌كند كه این تب منجر به تشنج می‌شود. در چند درصد موارد تب كودك با تشنج همراه است؟

ببینید، مقدار تب در سرما‌خوردگی‌ها خفیف است و در ضمن كودك زیر 6 ماه هنگام تب به هیچ‌وجه تشنج نمی‌كند، مگر این كه بیماری ‌دیگری در كار باشد.

حالا یك سؤال دیگر. اگر مادر تمام این نكات را بداند، نیازی به مراجعه به پزشك هست؟

اگر مادر اقدامات اولیه را برای جلوگیری از عود سرماخوردگی انجام دهد، مثل استفاده از مایعات و قطره بینی و دستگاه بُخور، در صورت ادامه بیماری، باید به پزشك مراجعه كند، چون شاید بیماری را به درستی تشخیص نداده باشد.

آنتی‌بیوتیك‌ها تأثیری در درمان بیماری دارند؟

متأسفانه تصور غلط دیگر این است كه خیلی از مادران فكر می‌كنند سرماخوردگی كودكشان با آنتی‌بیوتیك برطرف می‌شود و برای همین، قبل از مراجعه به پزشك، به كودك آنتی‌بیوتیك می‌دهند. از طرف دیگر، این گروه از مادران اصرار دارند كه حتی اگر پزشك هم برای كودك آنتی‌بیوتیك تجویز نكند، كودك را به امید تجویز این دارو، به پزشك دیگری ارجاع ‌دهند، در حالی‌كه نوع میكروب سرماخوردگی با نوع میكروب بیماری‌های دیگر متفاوت است و آنتی‌بیوتیك هیچ جایی در درمان آن ندارد.

آقای دكتر، تصور خیلی از والدین این است كه سرماخوردگی كودكشان، بدن او را مستعد ابتلا به سرماخوردگی بعدی می‌كند یا از سرماخوردگی بعدی جلوگیری می‌كند. به‌ نظر شما این باور درستی است؟

خیر، سرماخوردگی‌ها ممكن است پی در پی بوده و عوارض داشته باشند، ولی اینكه یك سرماخوردگی منجر به سرماخوردگی بعدی ‌شود، اصلا درست نیست.

علاوه بر این، یك سرماخوردگی به هیچ‌وجه از سرماخوردگی بعدی جلو‌گیری نمی‌كند، چون ما ویروس های زیادی داریم كه هر كدام برای كودك بیماری‌زا هستند، مثل رینو ویروس، ویروس ‌آنفلوانزا و... . اگر مادر این ها را بداند، هر بار كه كودك سرما می‌خورد، توهم این را ندارد كه بدن كودكش مستعد ابتلا به سرماخوردگی بعدی شده است.

واكسن آنفلوانزا و نقش ایمن‌كننده آن در مقابل سرماخوردگی چیست؟

متأسفانه این واكسن به غلط به‌ عنوان واكسن سرماخوردگی تبلیغ می‌شود، در حالی‌كه بیش از صد نوع ویروسی كه وارد بدن می‌شوند، شاید فقط یک یا دو تا از آنها مربوط به آنفلوانزا باشند و چون علائم آنفلوانزا شدید است، این واكسن برای ویروس‌های مربوط به آن تولید می شود، نه برای بقیه ویروس‌ها.

زدن واكسن آنفلوانزا از سرماخوردگی با ویروس‌های دیگر جلوگیری نمی‌كند.

دكتر علی‌اصغر حلیمی- متخصص اطفال

استاد‌یار دانشكده پزشكی دانشگاه شهید بهشتی و معاون آموزشی بیمارستان شهدای تجریش

ماهي را با ماست نخوريد

سبزي‌پلو با ماهي، غذايي مقوي بر پايه کربوهيدرات(برنج)، گوشت ماهي (پروتئين) و سبزي است، اما چگونه مي‌توان اين غذا را سالم‌تر تهيه کرد. اين سوالي است که در گفتگو با دکتر کيمياگر مطرح کرديم.

چطور مي‌توانيم سبزي پلو با ماهي را سالم و با حفظ ارزش غذايي‌ آن، تهيه کنيم؟

توصيه من به مردم اين است که به جاي سرخ‌کردن ماهي، آن را بخارپز کنند و يا در فر و مايکروفر بپزند. اگر هم حتماً دوست دارند ماهي را سرخ کنند، از حداقل روغن استفاده کنند. شايد بهتر باشد کف تابه را گوجه‌فرنگي يا پياز و يا هر آنچه مطلوب ذايقه‌شان است با کمي روغن قرار دهند که ماهي عطر مطبوع بگيرد و کمي سرخ شود. قصد ما از سرخ‌کردن هر ماده غذايي، افزودن عطر و بوي آن است نه اينکه چنان سرخ کنيد که سياه شود.

يک عادت بد ديگر هم اين است که ماهي را با نمک فراوان شور مي ‌کنند. اگر بتوانيد به ماهي نمک نزنيد و يا کمتر بزنيد، ارزش غذايي‌اش را حفظ کرده‌ايد. مي ‌توانيم ماهي را به شکل بخارپز به همراه انواع ادويه‌ها، افزودني‌هايي چون نارنج و يا چاشني‌هاي خوش‌طعم مصرف کنيم. يادم مي‌آيد در گذشته‌ که فر در خانه‌‌ها وجود نداشت، باز هم افراد آگاه و باسليقه که به سلامت خود و خانواده‌شان اهميت مي ‌داده‌اند، ماهي را سرخ نمي ‌کردند و شکم ماهي را در خانه با موادي خوش طعم مانند سير تازه و يا ديگر مواد پر مي کردند و آن را به نانوايي‌ محل تحويل مي ‌دادند تا در تنور قرارش دهد.

بعضي‌ها عاشق ماهي دودي‌اند. شما مصرف ماهي دودي را پيشنهاد مي‌ کنيد؟

توصيه من به شما اين است که ماهي دودي نخوريد. براي اين کار چند دليل دارم: زيرا اغلب ماهي‌هايي که فروش نمي ‌روند و حالت کهنگي پيدا مي‌ کنند و احتمالاً کمي هم فاسد شده اند را انتخاب کرده و دودي مي ‌کنند.

با اينکه در کشورهاي ديگر ميزان دود و نوع چوبي که براي اين کار در نظر گرفته مي ‌شود، محاسبه شده است، ولي باز هم ما مصرف آن را توصيه نمي‌ کنيم، چه رسد به کشور ما که دودي کردن ماهي با هيچ معياري صورت نمي ‌گيرد.

پس چه نوع ماهي بخريم که ارزش غذايي بهتري داشته باشد؟

اول از همه بايد بگويم ماهي‌هايي که قيمت ارزان‌تري دارند، ارزش غذايي کمتري ندارند، ولي به طور کلي ماهي‌هاي درياهاي آزاد، اسيد چرب و امگا 3 بيشتري دارند و از نظر ارزش غذايي بهترند. البته ماهي‌هاي پرورشي و ديگر انواع ماهي‌ها نيز داراي پروتئين کافي و ارزش غذايي بالا هستند و همگي آنها مقادير کافي از يد و کلسيم را دارند.

راجع به سبزي‌پلو هم کمي توضيح دهيد؟

مصرف سبزي‌ها را از هر نوع که باشد، توصيه مي‌ کنيم. اگر خام مصرف شوند، به دليل داشتن فيبر و ويتامين هاي C و A و اگر هم سبزي‌هاي پخته استفاده کنيم، به دليل ترکيبات پلي‌فنول‌ها و انواع سيتوکنيکال‌ها و مواد حياتي سلامتي‌بخش بسيار مطلوب هستند.

مقدار سبزي در يک نوبت، هرچند کافي نيست، اما مي ‌تواند مصرف آن در سبزي‌پلو، بهانه‌اي باشد براي گنجاندن آن در برنامه غذايي روزانه‌مان.

چرا همه مي‌ گويند مصرف ماست با ماهي بد است؟

درست است که ما سردي و گرمي را به آن صورتي که عامه ي مردم باور دارند، باور نداريم، ولي بخشي از مسايل سردي و گرمي واقعيت دارند.

اسيد لاکتيک موجود در ماست، روي عصب پاراسمپاتيک اثر مي ‌گذارد. از آنجا که اين عصب کند کننده است، حالت لختي در بدن به وجود مي ‌آورد. اين خاصيت در ماهي نيز تا حدي وجود دارد و بهتر است با هم مصرف نشوند.

به طور قطع، تناسب غذاها با هم بايد حفظ شود. برخي از افراد نيز حساسيت‌ خاص غذايي دارند و امکان بروز بثورات پوستي وجود دارد. اينکه قديمي‌ها برحسب تجربه مي‌ گفتند:" اين دو را با هم نخور، لک مي‌زني "، مطلب ثابت‌شده‌اي در علم پزشکي نيست و البته هنوز کسي روي آن کار نکرده است. ولي اگر عادت کرده‌ايم، چه خوب است از اين بهانه استفاده کنيم.

به ‌عنوان آخرين سوال، آيا مصرف همزمان اسفناج و ماست از ارزش غذايي آن مي ‌کاهد؟

خير، ما اسفناج را فقط براي آهن آن نمي‌ خوريم. بايد آهن را از ديگر مواد تهيه کنيم، چون اسفناج خيلي آهن ندارد. اگر عادت داريد اسفناج را با ماست بخوريد، خيلي هم خوب است.

به طور کلي ما بي ‌تناسبي بين مصرف مواد غذايي مختلف با هم را نفي نمي ‌کنيم و اگر هم گفته مي‌ شود فلان ماده غذايي را نبايد با اين ماده بخوريد، منظور مصرف بيش از حد آن است.

و توصيه آخر؟

بياييد چند ماده غذايي را جزو اولويت‌هاي غذايي تان قرار بدهيد:

از بين موادي که چربي دارند، گردو بهترين است و سپس روغن مايع کانولا.

از بين غلات، جو بهترين است پس نان جو را در برنامه خود بگنجانيد.

ماهي، سير، انگور و به طور کلي ميوه‌هايي که نارنجي و بنفش هستند، طيف وسيعي را در بر مي‌ گيرد.

اسفناج، ماست و انواع

ماهی های چرب بهترند

اصولا ماهی‌ها منابع بسیار خوبی از چربی امگا-3 هستند و ماهی آزاد دریای خزر نیز از مهم‌ترین منابع غذایی آن به حساب می‌آید.

شما می توانید به جای مصرف کپسول های حاوی امگا3 (کپسول روغن ماهی) از خود ماهی استفاده کنید، زیرا ماهی، منبع طبیعی این چربی ها محسوب می شود و برای سلامتی بدن مفیدتر است.

 

امگا3 جزو اسیدهای چرب مفید و مورد نیاز بدن است که فواید بسیاری را به همراه دارد، مثلا خانم‌هایی که در دوران بارداری، یک تا دو بار در هفته ماهی مصرف می‌کنند، در مقایسه با خانم‌های بارداری که ماهی را در برنامه غذایی هفتگی خود قرار نداده‌اند، بچه‌هایی با ضریب هوشی بالاتر به دنیا می‌آورند، البته به شرطی که ماهی فاقد آلودگی جیوه باشد.

در عین حال، افرادی که در برنامه غذایی هفتگی‌شان ماهی آزاد را به عنوان غذایی ثابت مصرف می کنند، 50 درصد کمتر از افرادی که ماهی نمی‌خورند دچار حملات قلبی می‌شوند.

حتی تحقیقات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به التهابات مفصلی مثل روماتیسم ، با مصرف ماهی آزاد شاهد کاهش چشمگیر التهابات بوده اند، طوری که نیاز به مصرف کورتون در این بیماران به میزان قابل‌ملاحظه‌ای کم می‌شود.

 

اما سوال اینجا است که ماهی‌های چرب (مانند ماهی آزاد)، چه تفاوتی با سایر ماهی‌ها دارند؟

در پاسخ باید گفت که ماهی‌ها به دو دسته چرب و معمولی تقسیم می‌شوند. در ماهی‌های چرب، چربی (امگا3) در تمام قسمت‌های گوشت و اندام ماهی پخش شده است، اما در سایر ماهی‌ها، این چربی اغلب در کبد (جگر) تجمع یافته و به این دلیل است که ماهی‌های چرب اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

 

اما نکته بسیار مهمی که باید به آن اشاره کنم، طریقه طبخ این ماهی‌ها است. متاسفانه اکثر خانواده‌ها ماهی را در روغن فراوان سرخ می‌کنند و این در حالی است که همین ماهی آزاد که منبع بسیار خوبی از امگا3 محسوب می‌شود و نقش مهمی را در جلوگیری از تصلب شرایین (سخت شدن دیوراه ی رگ ها) ایفا می‌کند، با سرخ شدن، نه تنها خواص خود را تا حد زیادی از دست می‌دهد، بلکه با نفوذ روغن سرخ شده به عمق گوشت ماهی، خطر سکته‌های قلبی و مشکلات قلبی-عروقی افزایش می‌یابد و اینجاست که مصرف ماهی آزاد نقشی در پیشگیری از بیماری‌های قلبی و عروقی نخواهد داشت.

از این رو، بهترین روش برای طبخ ماهی آزاد، شیوه ی کبابی کردن ، بخارپز کردن و گریل کردن است.

 

در ضمن، بسیاری از خانواده‌ها با این مشکل مواجه‌اند که فرزندانشان از خوردن ماهی امتناع می‌کنند و متاسفانه این بچه‌ها در دوران بزرگسالی با کمبود امگا3 و مشکلات ناشی از آن روبه‌رو می‌شوند.

برای حل این مشکل توصیه می‌شود که خانواده‌ها با استفاده از تغییر شیوه‌های طبخ، ذایقه بچه‌ها را به مصرف ماهی عادت دهند و کودکان خود را از همان دوران طفولیت به خوردن ماهی تشویق کنند.

دکتر محمدرضا وفا - متخصص تغذیه و رژیم‌درما