تغذيه به منزله بخشي از درمان سرطان
دكتر علي اخوتيان فوق تخصص خون و انكولوژي عضو هيئت علمي دانشكاه علوم پزشكي مازندران
توجه اين مطالب جنبه اطلاع رساني دارد توصيه ميشود با پزشك معالج خود مشورت نماييد.
همانطور كه ميدانيم برخي روشهاي درماني نظير شيمي درماني، عوارضي را در بيماران ايجاد ميكنند كه موجب بروز مشكلاتي در غذا خوردن آنان ميشود تهوع، استفراغ، اسهال، يبوست، زخمهاي دهاني، درد، خستگي، بي اشتهايي، ناتواني در خوردن حجم كافي غذا (به علت احساس سيري زودرس)، تغيير در احساس طعم و مزه غذا، اشكال در جذب غذا ( با وجود غذا خوردن، بيمار كاهش وزن پيدا ميكند) و افسردگي، از جمله اين مشكلات هستند. ميتوان برخي نكات و اقدامات مفيد را براي كاهش مشكلات نظير بياشتهايي احساس طعم و بوي بد در دهان و خوراكيها، زخم و خشكي دهان آموزش داد تا بيماران، ضمن مشورت با پزشك معالج، براي كاهش مشكلات خود آنها را به كار بگيرند.
در ادامه اين بحث به مواردي چون تهوع و استفراغ، اسهال، درد، خستگي و يبوست ميپردازيم.
تهوع و استفراغ
مصرف بعضي از داروهاي شيمي درماني، گروهي از داروهاي مسكن و تغييراتي كه در دستگاه گوارش بيماران ايجاد ميشود، ميتواند منجر به تهوع و استفراغ در آنان شوند. گرچه داروهاي جديد شيمي درماني با عوارض خفيفتري همراه هستند، اما باز ممكن است چنين وضعيتي ايجاد شود در اين صورت: هم
1- از مصرف غذاهايي كه بوي تند دارند (مثل ماهي) خودداري كنيد.
2- بهتر است غذا را به صورت سردتر ميلتر كنيد.
3- غذاهايي را كه بيشتر دوست داريد، بخوريد.
4- از غذاهايي نرمتر مثل نان، برنج و سوپ استفاده كنيد.
5- خوردن كلوچه و آب ميوه ممكن است كمتر ايجاد حالت تهوع كند.
6- در صورتي كه خوردن غذاي جامد برايتان دشوار است. بيشتر از مايعات استفاده كنيد.
7- انجام فعاليتهاي آرامش بخش مثل نفس كشيدن عميق وگوش دادن به موسيقي ميتواند مفيد باشد.
8- گوش دادن به موسيقي با تماشاي تلويزيون، در حين غذا خوردن ممكن است برايتان مفيد باشد.
9- تا يك ساعت بعد از غذا خوردن، از انجام كارهايي كه حالت تهوع ايجاد ميكنند (مانند مسواك زدن) خودداري كنيد.
10- چنانچه با مصرف داروهاي فعلي، تهوع شما ادامه دارد، با دكترتان مشورت كنيد، زيرا ممكن تست تجويز داروي جديد با انتخاب تركيبي از داروها بتواند موثر باشد.
11- ممكن است حالت تهوع شما مربوط به داروهاي ضد دردي باشد كه مصرف ميكنيد. از اين رو بهتر است با پزشك خود مشورت كنيد.
اسهال
به اجابت مزاج مكرر، شل و پر حجم، اسهال ميگويند. اين مشكل ممكن است به دنبال شيمي درماني با مصرف بعضي از آنتي بيوتيكها پيش بيايد.
در اسهال، بسته به شدت آن، مايعات بدن از دست ميرود و اين امر موجب كاهش وزن و كمبود مايعات بدن ميشود، پس بهتر است:
1- از مصرف قهوه و موادي كه موجب تحريك حركات روده ميشوند، خودداري كنيد.
2- از خوردن غذاهاي بسيار گرم يا بسيار سرد كه رودهها را تحريك و وادار به فعاليت ميكنند خودداري كنيد.
3- مايعات از دست رفته را با نوشيدن آب و ساير نوشيدنيهاي قابل تحمل، جبران كنيد و از مصرف زياد آب سيب و نوشيدنيهاي شيرين و قندي كه باعث بدتر شدن اسهال ميشوند، خودداري كنيد.
4- اگر به دفعات زياد، در روز دچار اسهال ميشويد. سعي كنيد با استفاده از موز، سيب زميني، گوجه فرنگي و خربزه املاح از دست رفته را جايگزين نماييد. اين مواد به اضافه برنج و نان ميتوانند در جبران كاهش وزن شما مؤثر باشند.
5- مصرف بعضي از آنتي بيوتيكها و داروهاي شيمي درماني، ممكن است موجب عدم تحمل شوند. در اين صورت، مصرف شيرهاي بدون لاكتوز و ساير محصولات لبني، بويژه ماست توصيه ميشود.
6- در هنگام اسهال، از مصرف غذاهاي داراي فيبر زياد، مثل كاهو و سبزيجات خودداري كنيد، چون وضعيت شما را خرابتر ميكند.
7- چنان چه قبلاً از داروهاي ملين استفاده ميكرديد، در مورد قطع كردن آنها با پزشك معالج مشورت كنيد.
يبوست
يبوست وقتي ايجاد ميشود كه فعاليت رودهها كاهش پيدا كرده باشد. مصرف داروهاي ضد درد، شيمي درماني وبرخي بيماريهاي دستگاه گوارش ممكن است موجب يبوست بيمار شوند يا احساس پري و ناراحتي شكم ايجاد شود كه خود منجر به اختلال در غذا خوردن وي شود. در اين گونه موارد، بهتر است :
1- با مشاهده هر گونه تغيير در وضعيت اجابت مزاج با پزشك خود مشورت كنيد.
2- غذاهاي داراي فيبر زياد مانند سبزيجات، حبوبات، غلات و آبميوه مصرف كنيد، زيرا فيبر باعث نگهداري آب در مدفوع و دفع راحتتر آن ميشود.
3- در صورت اجازه پزشك، فعاليتهايي نظير پيادهروي، نرمش و ورزشهايي كه حركات روده را فعال ميكند، انجام دهيد.
4- طبق برنامه مشخص، در رأس ساعت ويژهاي براي اجابت مزاج به دستشويي برويد. مصرف يك فنجان نوشيدني گرم، درست قبل از درمان مقرر براي دستشويي رفتن، معمولاً مفيد است.
5- بعضي داروها ممكن است ايجاد يبوست كند، از اين رو درباره داروهاي مصرفي خود با پزشك مشورت كنيد.
درد
گاهي اوقات، ممكن است علت خوب غذا نخوردن شما درد باشد. درمان كافي درد، مهم است و بايد دقيقاً با نظر پزشك انجام شود، مخصوصاً كه درد موجب اختلال در غذا خوردن شما ميشود، رعايت نكات زير مفيد است.
1- قبل از غذا خوردن، ورزشهاي آرامش دهنده انجام دهيد ودر حين ورزش به موسيقي ملايم گوش كنيد.
2- غذا را در كنار ساير اعضاي خانواده يا دوستان صرف كنيد تا احساس آرامش بيشتري داشته باشيد.
خستگي
احساس خستگي، انجام فعاليتهاي روزمره شما را با مشكل روبه رو ميكند. افسردگي، كم خوني، عوارض شيمي درماني، راديوتراپي و داروهاي ضد درد ميتوانند در شما ايجاد خستگي كنند و خستگي ميتواند اختلالاتي در وضعيت تغذيهاي شما ايجاد كند. از اين رو :
1- غذاهايي بپزيد كه دستور پخت راحتتري دارند.
2- هر بار غذا را به مقدار بيشتري و براي چند وعده بپزيد تا قابل نگهداري در فريزر باشد.
3- از دوستان و اطرافيان براي تهيه و پخت مواد غذايي كمك بگيريد.
زخم دهان
مصرف برخي داروها ميتواند موجب التهاب و زخم در دهان و يا خشكي آن شود و شما را با مشكل روبه رو كند. اقدامات زير در كاهش اين حالت ميتواند موثر باشد:
1- غذا را به صورت نرم درست كنيد و روي آن سس يا آب گوشت فراوان بريزيد.
2- از مصرف غذاهاي داغ و تند خودداري كنيد زيرا باعث تحريك زخمهاي دهان ميشوند.
3- گرماي غذاها بهتر است در حد دماي اتاق باشد، زيرا خوردن غذاهاي داغ ايجاد درد ميكند و غذاهاي سرد نيز مشكلاتي را براي فرد بوجود ميآورد.
4- از مايعات به مقدار زياد استفاده كنيد. با اين روش و با مصرف مايعات داراي كالري بالا ميتوانيد انرژي مورد نياز بدنتان را هم تأمين كنيد.
5- در مورد مصرف محلولهاي شستشوي دهان كه هم از دهان شما محافظت ميكنيد و هم موجب تسكين درد ميشوند با پزشك خود مشورت كنيد. (از مصرف محلولهاي شستشوي دهاني حاوي الكل خودداري كنيد.)
6- مصرف تكههاي يخ كه آرام آرام در دهان آب ميشوند، در بهبود خشكي دهان مؤثر است.
7- مكيدن ليموترش به افزايش ترشح بزاق و رفع خشكي دهان كمك ميكند.
منبع مورد استفاده : نشريه دانستنيهاي سرطان- سال 6 شماره 16-15 – تلفن : 22056843
موضوعات مربوط به حرفه پرستاری