هُـوَالشـافي
توصيههاي غذايي بيماران سرطاني
توجه: اين مطالب جنبه اطلاع رساني دارد حتماً با پزشك معالج خود مشورت نمايند.
كاهش اشتها:
كاهش اشتها يا فقدان اشتها، يكي از عوارض شايع بيماري و درمانها ميباشد.
* در هنگام غذا خوردن عجله نكنيد، آرامش داشته باشيد.
* سعي كنيد محيط غذا خوردن خود را دلپذير كنيد. به برنامه تلويزيون يا موزيك گوش بدهيد و از غذاهاي با رنگ و بوي دلپذير استفاده شود.
* فقط وقتي گرسنه هستيد غذا بخوريد. توصيه ميشود تعداد دفعات غذا خوردن خودتان را به 5 تا 6 وعده به جاي صبحانه، نهار و شام برسانيد. (هر 2 ساعت يك بار)
* به غذاي اصلي خود، منوهاي متفاوت ودلپذير اضافه كنيد.
* علاوه بر غذاهاي اصلي، از آب ميوهها و نوشيدنيهاي پروتئيني استفاده كنيد.
* قبل و بعد از غذا خوردن دهان خود را بشوييد.
* از دسرهاي مختلف استفاده كنيد.
- مواد غذايي زير توصيه ميشود:
* پنير، پودينگ، ماست، بستني، كلوچه
* ميتوانيد پودر شيرخشك را به غذاها اضافه كنيد. مثلاً به پودينگ .
يبوست:
يبوست به كاهش تعداد دفع 3 نوبت در هفته اطلاق ميشود.
* مصرف مواد غذايي حاوي فيبر مثل سالاد و سبزيجات را به حداقل 1 نوبت يا 35- 25 گرم در روز برسانيد.
* مصرف مايعات خود را به 10-8 ليوان در روز افزايش دهيد مثلاً : آب، آب گرم، چاي بدون كافئين، شربت آبليمو، آب آلبالو، ورزش و پياده روي بسيار مهم است.
- مواد غذايي زير توصيه ميشود:
* عدس، نخودسبز، باقلا، لوبياسبز، ذرت، كلم، فلفل دلمهاي، جو، جوانه گندم، پياز، گوجه فرنگي، هويج، بروكلي، اسفناج، سيب با پوست، موز، پرتقال، هلو.
- راههايي جهت افزايش پروتئين و كالري مواد غذايي:
در حين درمانها نياز بدن به پروتئين و كالري افزايش مييابد. براي افزايش پروتئين موارد زير را به مواد غذايي روزانه خود اضافه كنيد:
* شير
* پنير
*ماست
* تخممرغ
* خشكبار
* كره بادام زميني
جهت افزايش كالري، موارد زير را به مواد غذايي روزانه خود اضافه كنيد:
* كره/ مارگارين
* شكر، عسل، ژله، مربا
* پنير خامهاي
* ميوههاي خشك شده
* سس
* مايونز و سس سالاد
جهت افزايش مايعات روزانه:
حداقل 10-8 ليوان روزانه مايعات مصرف كنيد، علاوه بر آب موارد زير توصيه ميشود:
آب ميوه
پودينگ / ژله
نوشابهها
بستني
كافه گلاسه
سوپ
شير
قهوه/ چاي با شكر يا شير
شربت
لازم به ذكر است چاي و قهوه فقط به 2- 1 فنجان روزانه بايد محدود شود.
* غذاها را در درجه حرارت اتاق يا خنك تهيه و سرو كنيد.
* غذاهاي داغ و گرم ممكن است باعث تحريك دهان و گلو شود.
* جهت كمك به بلع خود، ابتدا سرتان را كمي به عقب و سپس به جلو خم كنيد.
* در صورت سوزش سر دل و ترش كردن تا حدود يك ساعت بعد از غذا نخوابيد و در موقعيت نشسته باشيد.
* مرتباً با آب و جوش شيرين يا آب و نمك، دهان خود را شستشو دهيد تا زخمهاي دهانتان سريعتر بهبود يابد.
* در صورت لزوم پزشك يا پرستار ميتوانند سوسپانسيون و براي بيحس كردن دهان خود از تكههاي يخ ميتوانيد استفاده كنيد.
* آب غذاها را با استفاده از سسها، آب گوشت زياد كنيد.
- تغيير در حس چشايي يا بويايي:
گاهاً حين بيماري يا به دنبال درمانها، ممكن است دچار كاهش حس چشايي يا تغيير در مزه چشايي مثل احساس فلز در دهان كنيد بويژه هنگام مصرف گوشت يا مواد غذايي پروتئيني اين حالت ايجاد ميشود.
* غذاهايي كه باب ميلتان است، تهيه و ميل كنيد.
* در صورتي كه از گوشت قرمز بدتان ميآيد، از گوشت مرغ؛ تخممرغ، لبنيات، ماهي استفاده كنيد و سعي كنيد غذاهايتان بوي تند نداشته باشد.
* استفاده از آب ميوههاي شيرين يا سسهاي ترش و شيرين، سالاد بهمراه گوشت يا مرغ ميتواند مفيد واقع شود.
* از مقادير كمي سبزيجات معطر مثل ريحان، رزماري، پونه استفاده كنيد.
* از كيك ميوه مثل پرتقال، ليموناد استفاده كنيد.
* مواد غذايي را در درجه حرارت اتاق سرو كنيد.
* پياز و سبزيجات را به غذاهاي خود اضافه كنيد.
* بهتر است همراه غذا از مواد شيرين مثل: ژله و آب سيب استفاده كنيد.
* از شربت آبليمو، آدامس يا قرص نعناع براي بهتر شدن مزة دهانتان استفاده كنيد.
* دهانشويه را فراموش نكنيد.
* در صورتيكه مزه فذزي در دهانتان احساس ميكنيد از قاشق و بشقاب چيني يا پلاستيكي استفاده كنيد.
خشكي دهان:
* درمان با دارو يا اشعه درماني ميتواند باعث كاهش جريان بزاق و خشكي دهان گردند.
* سعي كنيد از غذاهاي شيرين يا تارت و نوشابههاي مثل شربت آلبالو استفاده كنيد تا بزاق بيشتري ترشح شود.
* از آدامسها و يا آبنباتهاي بدون شكر استفاده كنيد تا جريان بزاق بيشتر شود.
* از غذاها بصورت پوره و نرم استفاده كنيد.
* لبهاي خود را مرطوب و چرب نگه داريد.
* از سس و كرم وسالاد جهت بلع بهتر استفاده كنيد.
* جهت بلع بهتر و كمك به صحبت كردن، هر چند دقيقه يك مقدار آب بخوريد.
* از 4/1 قاشق كره مارگارين يا شكلات صبحانه، 5 دقيقه قبل از غذا جهت بلع بهتر غذاها ميتوانيد استفاده كنيد.
* در صورت شديد بودن مشكل، به پزشك يا پرستار خودتان مراجعه كنيد.
* به جاي آب ميوه از نكتار يا عصاره استفاده كنيد.
* مصرف مواد غذايي و نوشيدني خيلي شيرين يا ترش ممكن است ترشح بزاق را تحريك كند.
* موقع نوشيدن از ني استفاده كنيد.
* دهان خود را هر 4 ساعت بشوييد و غرغره كنيد.
* از دهان شويههاي حاوي الكل اجتناب كنيد.
تهوع
يكي از عوامل شايع بيماري و درمانها ميباشد.
- از غذاهاي زير استفاده كنيد:
* بيسكويت و كراكر
* آب گوشت و شربت
* تكههاي يخ
* مايعات خنك و به مقادير كم
* چوب شور
* ميوهها و سبزيجات نرم يا پوره شده مثل هلو
* كيكهاي كم شيرين
- از مواد غذايي زير اجتناب كنيد:
* غذاهاي چرب، سرخ شده.
* غذاهاي با بوي تند.
* سعي كنيد در محل تهيه غذا مثل آشپزخانه غذا نخوريد.
* به جز هنگام غذا خوردن، از مايعات در طول روز استفاده كنيد.
* از نوشيدنيهاي خنك و يا چاي يخزده استفاده كنيد.
* غذاهاي خنك بهتر تحمل ميشوند.
* در صورت تهوع شديد بهتر است موقتاً غذا نخوريد زيرا باعث تنفر از غذا ميشود.
* بعد از خوردن استراحت كنيد ولي بهتر است حداقل نيم ساعت در وضعيت نشسته باشيد.
* در صورتيكه تهوع شما در صبحها شديدتر است قبل از بلند شدن از رختخواب از بيسكويت يا كراكر استفاده كنيد.
* از لباسهاي راحت استفاده كنيد.
* 1 تا 2 ساعت بعد از درمان، بهتر است غذا بخوريد.
* در صورت وقوع دفعات زياد استفراغ به پزشكان اطلاع داده تا داروي مناسب را تجويز نمايند.
* در صورت استفراغ تا 10 دقيقه هيچ چيز نخوريد و به تدريج با مايعات شروع به تغذيه كنيد (مثلاً 1 قاشق هر 20 دقيقه و سپس 2 قاشق هر 30 دقيقه)
* از مكيدن آب نبات ترش يا چند قطره آب ليمو ترش براي بهتر شدن مزه دهانتان استفاده كنيد.
اسهال:
به دنبال درمانها، عفونت و مسموميتهاي غذايي يا مشكلات روحي رخ ميدهد:
* مايعات به حد كفايت بياشاميد.
* تعداد دفعات غذا خوردن را از 3 نوبت در روز بيشتر كند.
* به ميزان مناسب از مواد غذايي حاوي نمك و پتاسيم استفاده كنيد مثلاً : موز، هلو و زردآلو، سيبزميني پخته.
- از مواد غذايي بدون فيبر مثل موارد زير استفاده كنيد:
آبگوشت- فرني- نان سفيد- برنج- تخممرغ- مرغ پوستكنده يا ماهي- آبانگور- موز رسيده- پنير.
- از مواد غذايي زير استفاده نكنيد:
* غذاهاي چرب و سرخ كرده.
* سبزيجات با فبر بالا مثل كلم، ذرت، گلكلم، لوبيا و نخود سبز.
* از غذاهاي با ادويه مثل كاري و فلفل قرمز.
* غذاهاي خيلي داغ يا خيلي سرد.
* مصرف شير و محصولات همراه با آن را محدود كنيد.
* آدامس بخوريد.
* محدود كردن مصرف چاي پررنگ، قهوه، سودا، شكلات.
* غذاها در درجه حرارت اتاق بهتر تحمل ميشوند.
* حداقل 1 ليوان مايعات پس از هر اجابت مزاج استفاده كنيد.
در برخي موارد، اسهال ناشي از عدم تحمل لاكتوز است.
يبوست:
برخي از درمانها و داروها ضد درد ميتوانند باعث يبوست شوند.
* به ميزان مناسب از مايعات (حداقل 8 ليوان در روز) مصرف كنيد.
* يك ليوان آب گرم، نيم ساعت قبل از زمان معمول اجابت مزاج ميل كنيد.
* غذاهاي پرفيبر مثل نان سبوسدار، لوبيا سبز و نخود فرنگي، برنج استفاده كنيد. پوست ميوهها و سيبزميني مناسب است.
* برخي فعاليتهاي ورزشي از قبيل قدم زدن روزانه مفيد است.
* آبآلو، گلابي، انجير خيس خورده و اسفرزه نيز مفيد هستند.
منبع مورد استفاده:
توصيههاي غذايي، تأليف مهناز ايلخاني، مؤسسه خيريه بهنام دهشپور، تلفن: 22718083
موضوعات مربوط به حرفه پرستاری